Buôn Đôn, gần và xa

Anh: Mùa đông này em muốn đi đâu?

Em (bẽn lẽn): em muốn về … quê anh!

(Anh cười lớn): Thế về quê anh rồi thì cưng muốn đi đâu nữa?

Em (cười): Em thích đi buôn Đôn, rồi đi hồ Lak, còn lại thì em … em … giao phó hết cho anh đấy …!

(Và cứ thế câu chuyện tiếp nối câu chuyện, tiếng cười cũng tiếp nối tiếng cười làm cả buổi sáng tinh sương đầu ngày chợt hóa lao xao…)

_________________________

1. Chỉ cần nghe anh hỏi “Cưng à, lên Daklak em thích đi đâu”, ngay lập tức, tôi đáp không do dự: “Cho em thăm Buôn Đôn” dù sau đó anh có ra sức thanh minh“Bản Đôn bây giờ chả có gì đâu em ạ”….!?

Tôi nghĩ có thể với người dân địa phương hay người quen thủy thổ núi đồi cao nguyên như anh, buôn Đôn chỉ là … buôn Đôn giống bao buôn làng nhưng với tôi thì khác. Ngay từ tấm bé câu hát “chú voi con ở bản Đôn, chưa có ngà nên còn trẻ con, từ rừng già chú đến với người, rất ham ăn với lại ham chơi …” cùng nhịp chân nhún nhảy, chiếc gùi đong đưa trong đêm lửa trại đã làm tôi ao ước có một ngày được đến bản Đôn nhìn tận mắt, sờ tận tay những chú voi con yêu yêu đang huơ vòi đùa nghịch… Rồi mươi, mười lăm năm sau, cô bạn thân cùng khoa sư phạm có dịp đi du lịch cùng trường cô ấy đến huyện Lắc, vừa về là rủ rỉ kéo tôi vào quán cafe, say sưa kể cho tôi nghe bao nhiêu chuyện lạ. Có một ngày đến bản Đôn thôi mà sáng thì vượt cầu treo, xuôi thuyền độc mộc qua sông Sê Rê Pôk, trưa ăn cơm lam-gà nướng, chiều tà cưỡi voi ngắm mặt trời lặn, đêm xuống nghe tiếng cồng chiêng rền vang thăm thẳm đại ngàn … Cô còn cười khúc khích, bảo đến buôn Đôn đúng mùa lễ hội nên còn được xem con gái Tây Nguyên… bắt chồng, y như chị em Hơ Nhí thúc voi đến tận sàn nhà bắt nghiến lấy chàng Đam San ấy…

Nghe như thế, làm sao không háo hức? Cho nên mặc kệ anh có xua tay, thuyết phục thế nào tôi vẫn quyết: “Phi bản Đôn … bất thành Daklak!”

2. Một tuần sau, anh ra sân bay đón tôi cùng nụ cười ấm áp, vòng tay ôm chặt và ánh mắt chứa chan làm những nắng, những gió, những hanh hao bao ngày phút chốc nhòa đi, lấp lóa sau cái lạnh cuối đông … Tháng 12, quỳ hoa vẫn còn nở rộ, khoe sắc cùng những cung đường xanh non đương lên màu lộc mới như thể thay tôi trả lời câu hỏi “Dã quỳ ơi, 30 năm còn nở …?” hôm nào.

Sau phút giây ùa vào nhau thật nồng nàn, chúng tôi lên xe, buôn Đôn thẳng tiến, để lại sau lưng phố núi một sáng “đầy sương” và cả những bước chân còn chưa kịp đi hết dăm phút để biết “trời đất thật hiền”. Để lại cả câu hỏi băn khoăn “Một ngày bên nhau, ngắn quá, biết mình có kịp về chốn cũ không anh…?” mấy phút trước còn long lanh tràn đáy mắt…

3. Ra khỏi thành phố, đường đất nhỏ hẹp dần. Những tàng cây xanh cho bóng mát cao sừng sững dần nhường chỗ cho cà phê, bắp ngô, khoai mì trải dài xa hun hút. Đất đỏ, bụi mù, lá khô cũng tung lên từng đợt theo vết bánh xe lăn… Tôi ngạc nhiên nhìn mỗi nếp nhà, sân bãi, ruộng vườn vuột qua tầm mắt. Buôn Đôn và những vùng ven Dalat nếu xét về địa lý có khi cách xa nhau đến gần 400 km, thế mà ở đâu cũng có nét hao hao tựa như nhau. Những tấm lưng sau chiếc áo hoa bạc màu gầy cong đang đều đều nhấp nhô tay cuốc, tay xới của các chị, các mẹ. Những nụ cười hồn nhiên và đôi tay nhọ nhem quệt ngang vầng trán đẫm mồ hôi của các em thơ. Trục đường chính vào vụ thu hoạch trải đầy cà phê và ngô sắn. Tiếng lục lạc của trâu bò trong dong gõ nhịp. Cả cái mùi hoi hoi, nồng nồng của đồng đất vừa qua mùa cày ải cũng giống nhau như thể được cắt ra từ cùng một bờ sông hay đồng bãi nào đó bao đời vẫn giữ vẹn an yên …

(Những chiếc gùi mang hình ảnh Tây Nguyên)
(Những chiếc gùi mang hình ảnh Tây Nguyên)
(Và rượu Amakong được bày bán, chào mời ... )
(Và rượu Amakong được bày bán, chào mời … )

Anh kể, buôn Đôn hay bản Đôn cũng chỉ là một. Do nằm giáp biên giới với Campuchia, lại là vùng đông dân tộc Ba Na, Ê Đê, M’nông và cả người Lào sinh sống nên nền văn hóa có sự pha trộn rất thú vị. Bản hay buôn đều có nghĩa là làng, còn “đôn” theo tiếng Lào nghĩa là đảo, nên “buôn đôn” hay bản đôn đều là nghĩ là “làng đảo” – vì buôn Đôn nằm ngay trên con thác 7 nhánh, bên kia là dòng Sêrêpôk chảy ngược từ đông sang tây đêm ngày cuồn cuộn, phía bên kia là rừng quốc gia Yok Đôn nên nhìn từ trên cao, cả buôn làng như hòn đảo nhỏ xanh tươi sống hiền hòa giữa đại ngàn trùng trùng điệp điệp … Tên là thế, ý nghĩa là thế nhưng buôn Đôn giờ không còn xanh tươi nữa. Du lịch chắp vá, đầu tư không đúng mức đã góp phần tàn phá thiên nhiên, biến buôn Đôn vốn hoang dã và xinh đẹp xa xưa thành một cô gái đua đòi, diêm dúa và rỗng tuếch … Nghe anh nói, nhìn anh cau mày, tôi lặng lẽ cười. Có lẽ, cái buồn bực của anh cũng giống cái ấm ức của tôi khi nghe du khách than phiền, châm biếm về thác Cam Ly hay dinh Bảo Đại ở Dalat. Càng yêu, càng thương, càng giận đây mà!

(Mộ vua voi Amakong)

(Mộ vua voi Amakong)

Sau hơn 50 phút đi xe, anh dừng lại, mở cửa, chỉ cho tôi thấy lăng vua voi Amakong nằm khuất lấp bên vệ đường. Ồ, thì ra ông nằm ở đây! Giữa trưa nắng gắt, ngôi mộ kẻ sọc xanh đỏ, chóp cao vút đổ bóng trùm lên cây cỏ hoang vu làm tôi không khỏi chạnh lòng nghĩ đến câu thơ lưu truyền “Mỹ nhân tự cổ như danh tướng, bất hứa nhân gian kiến bạc đầu…” ! Một “danh tướng” lão luyện và lẫy lừng với biệt hiệu “Nghệ nhân săn voi giỏi nhất Tây Nguyên” như ông giờ cũng đã yên nghĩ ở đây, lặng lẽ, phôi pha như bao con người có tên và không tên khác, dù từ mộ ông ra đường lớn chỉ cách non chục bước chân …

Tôi không dám nói khi Ama Kông qua đời, Tây Nguyên coi như gấp lại trang sách đầy hào sảng về một thời săn voi kiêu hùng giữa đại ngàn, vĩnh viễn không bao giờ lặp lại như những trang báo đã viết về ông – ngày ông mất – nhưng đi sâu hơn vào buôn Đôn, tôi không khỏi ngậm ngùi nhìn những thớt voi già nua chân đeo dây xích đi đứng nặng nề, uể oải nhai chút cỏ khô, thỉnh thoảng lại nhúc nhích tấm thân lừ đừ vẫy đuôi đuổi muỗi …

(Những thớt voi già trong khu du lịch Bản Đôn)

(Những thớt voi già trong khu du lịch Bản Đôn)

Nghe nói hơn 10 năm nay buôn Đôn không có voi con bởi voi trưởng thành phải ra sức cùng người tham gia làm du lịch để xây dựng cuộc sống mới! Anh sĩ quan biên phòng đi cùng chúng tôi ngậm ngùi nói nhỏ “Rừng kiệt rồi, gỗ không cho chặt, voi không đi kéo gỗ, không đi thồ hàng thì phải đi làm dịch vụ, chở người để nuôi người nên chả còn sức đâu mà yêu đương, lấy gì sinh con đẻ cái, cứ đà này sẽ đến một ngày buôn Đôn cũng chỉ còn là huyền thoại, như huyền thoại về vua voi Amakong mà thôi”. Nghe thật nao lòng ! Vẫn biết tự ngàn xưa, ở chốn đại ngàn voi với người là bạn, và còn hơn cả bạn. Khi voi mất đi, người ta làm ma chay, chôn cất, khóc than, đưa tiễn và lập cả nhà mồ cho voi như cho một thành viên trong gia đình về chốn vĩnh hằng … Vậy mà giờ đây từng con voi được mang ra mổ xẻ, tận thu cho đến khi sức voi cạn kiệt, thân voi gục xuống …

Mãi đưa mắt dõi theo hướng nhìn của một chú voi già trong khu du lịch, tôi không nhận ra anh đã đến bên tôi tự bao giờ. Ôm nhẹ vai, anh bảo bạn bè đang mời chúng ta lên lưng voi vượt thác đấy, em có dám đi không? Tôi cười … Chắc anh không biết, ngày xưa tôi đã từng cưỡi voi không cần bành và leo lên lưng voi từ chiếc vòi đong đưa vĩ đại chứ không phải leo bằng cách đạp lên chiếc móc sắc mà người nài voi đang giữ trong tay … Hơn hai mươi năm trước, 5 anh chị em chúng tôi, những đứa trẻ thị thành lần đầu về Đa Me sống suốt mấy tháng hè với gia đình người dì họ xa của mẹ trong một bản làng pha trộn giữa người Kinh, người Thái, người Tày và người Mèo nằm lọt thỏm trong lòng chảo xanh tươi dưới chân núi Voi. Tôi chẳng biết người ta nuôi voi để làm gì, chỉ biết buổi sáng khi chúng tôi còn rúc mình cuộn tròn trong chăn ấm thì tiếng lục lạc dưới chân voi đã khua leng keng trên đường làng còn mỗi khi chiều về, khi ánh nắng bắt đầu nhạt màu và đám trẻ chúng tôi cũng đã bắt đầu thấm lạnh sau khi đùa nghịch chán chê bên bờ suối cạn thì cũng là lúc voi trở về làng. Cứ nhìn thấy những chấm xám lừng lững di chuyển từ phía rừng xanh và nghe tiếng tù và rúc lên âm âm vọng sâu vào thung lũng là chúng tôi chạy ào vào nhà, lựa những khúc mía ngon nhất, những lá khoai mì tươi nhất hay những quả xoài ngọt lịm cầm sẵn trên tay, đứng hai bên đường chờ đợi làm quà cho voi. Voi cũng quý trẻ con, nhìn thấy chúng tôi là khua vòi, giậm chân rối rít, mặc kệ anh nài voi thúc gót vào hông giục giã… Chủ nhật, chủ voi đi lễ nhà thờ thì voi cũng được nghĩ việc, tha hồ ở nhà đủng đỉnh, lim dim nhai cỏ ngọt trong sân. Ấy cũng là lúc chúng tôi bày trò làm nhà, đánh trận giả, chơi trốn tìm dưới chân voi hay bám vòi voi leo lên lưng, phất cờ lau hò hét…

(Lặng lẽ)

(Lặng lẽ)

Giờ đây, trước mặt tôi không phải là những chú voi cường tráng, chạy băng băng đầy hứng khởi trong tiếng cổ vũ náo nhiệt hay cuộn vòi đón lấy tấm mía đầy tình thương và sự thân thiện của trẻ con mà là những con voi già run run mệt mỏi chỉ muốn được tháo ách nghỉ ngơi. Làm sao tôi có thể gật đầu cho mình cái thú trèo lên mình voi, lắc lư vượt thác. Làm sao tôi có thể bắt con voi vừa ngật ngưỡng suốt một ngày quần quật lội suối vừa về đến sân đã phải bị đóng bành, lê chân đi “làm du lịch” dù tôi biết nếu tôi gật đầu, chiều nay chủ voi sẽ có thêm ít tiền trang trải và biết đâu, tối nay khẩu phần ít ỏi của con voi già sẽ có thêm bó mía nhỏ hay quả chuối, quả cam …

Nhẹ nhẹ lắc đầu, tôi tách mình ra khỏi anh, đi về phía chú bé Ê Đê đang đứng chơi dưới chân cột nhà sàn, đưa cho chú ít tiền nhờ chú mua giúp bó mía và quầy chuối mật gửi lại cho voi rồi cùng anh lên xe qua đồi Tâm Linh, để lại sau lưng một buôn Đôn về chiều vẫn còn rộn rịp khách du lịch và oi ả mùi mồ hôi người, mồ hôi voi cuộn lên trong nắng gió …

(Cheo leo)

(Cheo leo)

(Cầu treo qua dòng Serepok)

(Cầu treo qua dòng Serepok)

(... bên cầu biên giới, ta lặng nghe dòng đời cuộn cuộn trôi ...) (*)

(… bên cầu biên giới, ta lặng nghe dòng đời cuộn cuộn trôi …) (*)

 

(Trích “Nhật ký ngày về”)

___________

(*) Một câu trong bài hát “Bên Cầu Biên Giới” của cố nhạc sĩ Phạm Duy

21 responses

  1. Bạn tui làm có đứa nhớ Bản Đôn và những thớt voi quá nha. Mà là những thớt voi của những năm 88-90 kìa.
    Nhắc Dam’me lại càng nhớ vì trong xóm Thái ở trong đó có một số bà con á. Nhừn ngày còn bé, hay theo Mẹ ghé Dam’me luôn nè.
    Hu hu hu. Nhớ quá đi

  2. BJ , Đọc qua bài này của bạn thích thật đó , vc mình tuy ở đây nhưng rất thích xem cảnh non nước VN ,hy vọng có dịp về được ở lâu một tí sẽ đi du lịch nhiều nơi hơn ,nên vc mình hay lên youtube xem mấy ký sự trên đó về quê huơng miền Tây- Trung- Nam-Bắc rất hay . Đọc bài của bạn gợi cho mình nhớ lại lúc mình còn nhỏ xíu đâu khoảng 9-10 tuổi gì đó đi theo mẹ lên Buôn Mê Thuột thấy mấy người dân tộc thiểu số họ không mặc áo ngực gì cả chỉ quấn cái xà rong ,gùi đứa trẻ sau lưng mà đi ,còn đàn ông thì chỉ đóng cái khố cũng ở trần đi chân đất . Lúc đó mình nhìn họ mình sợ lắm vì là dân SG mới lên mà . Nhưng giờ chắc đã tahy đổi nhiều lắm rồi .

    Vậy ra DQ và BJ cùng quê hả ?Cám ơn BJ đã post bài này nhe ,hay lắm , nếu bạn có những kỷ niệm gì viết cho mình đọc với nha ,bạn viết hay lắm ,còn mình văn chương lủn củn lắm cơ ,cứ nghĩ sao viết vậy thôi hà( đừng cười tui nha … bạn hiền )

    • Cám ơn Trân đã đọc hết bài viết dài thượt của mình (cười ) thỉnh thoảng mình vẫn viết các bài viết như thế để ghi lại những thời điểm đặc biệt, những chuyến đi đặc biệt hay những sự kiện gì đó. Nếu Trân thích đọc thì bấm vào mục “Dư vị yêu thương” mình để trong khung trình đơn đó … Nhưng nhớ để khi khỏe khỏe rồi hãy đọc hén, vì mình lo cho sức khỏe của Trân.

      Mình với Dã Quỳ cùng quê: ĐÀ LẠT, thế nên mới liên tu bất tận miệng mồm tay chân vậy đó Trân à, còn giờ mình ở Sài Gòn nên lại “gần” với Trân hơn, còn Trân và Dã Quỳ thì lại cùng đi Mỹ nên tính ra bọn mình đều có liên quan đến nhau🙂

      • Vậy là tính ra, cả DQ lẫn đồng hương BJ và chị Trân đều có “bà con” cả đó nhen. Hổng đồng hương thì hàng xóm đi nhen.🙂🙂

    • Hè này chắc mình đi ĐÀ NẴNG, HỘI AN đó Trân, sẽ có nhiều chuyện hay và hình ảnh đẹp để chia sẻ với Trân đó. Chúc Trân chữa bệnh ngày một tiến triển tốt đẹp và chuyện học hành thuận lợi nha.

  3. Không phải chỉ có 1 mình Trân thích đâu ,ox của Trân cũng thích nẫu , chiều ox mình đi alm` về ăn cơm xong tụi mình rảnh sẽ vào đọc từ từ . Ngày trước 2 vc mình hay đi đây đó lắm nhưng lại không viết gì để lưu lại cả . Giờ tahy61 bạn viết thấy hay hay ,chắc mình cũng sẽ học bạn mà viết lại để lâu lâu đọc để nhớ lại lại . Cám ơn bạn đã lo cho mình ,mình sẽ cố gắng . Link dưới nè bạn , giờ chắc mình khó mà đi đâu đươc xa nên ox và mình du lịch bằng mắt qua youtube để xem cảnh đẹp và cuộc sống khắp nơi trên đất nước mình ,còn nhiều video lắm ,bạn có thể tìm trên youtube . Mình ước cho mình hết bệnh mình sẽ về VN và đi du lịch khắp các miền Tây – Trung – Bắc

    Bạn có tin vào chữ duyên không? mình thì tin là có đó , nên chúng mình mới quen biết nhau ,mặc dù chưa gặp bên ngoài .

    Mình chờ bài Đà Nẵng- Hội An của bạn nha . Hồi hộp quá … nhà mình có 2 tâm hồn du lịch và ăn uống cao lắm…hihihihi

    • Mình rất xúc động trước tình cảm chân thành của Trân. Mình tin vào nhân duyên Trân ạ, nên bọn mình, cả mình – Trân – Dã Quỳ kết bạn với nhau thật vui và hoàn toàn chia sẻ, không hề vụ lợi. Hy vọng có ngày nào đó 3 chúng ta được ngồi bên nhau hàn huyên, vui cười Trân nhỉ.

      Còn chuyện viết, mình nghĩ nếu thích thì Trân cứ viết đi, viết nhiều sẽ quen tay, và dễ diễn đạt ý hơn, đừng băn khoăn viết hay viết dở vì chúng mình có là nhà văn nhà báo gì đâu, viết để lưu kỷ niệm và chia sẻ với bạn bè. Đơn giản vậy thôi mà …🙂

      Chắc tầm cuối tháng 6 hay đầu tháng 7 gì đó mình đi Đà Nẵng, chắc chắn sẽ có bài và hình chia sẻ với vợ chồng Trân hén.

      • Chèng ui, tưởng tượng ra 1 ngày nào đó, cả 3 nàng ngồi hàn huyên thì tán dóc quên đường về cho coi.🙂🙂🙂

  4. Mình cũng ước có được ngày đó ,chúng mình sẽ cùng trò chuyện cho thỏa thích . Mình mong là DQ đông` ý với ý kiến kết bạn của chúng mình . Mình tin là có duyên sẽ gặp bạn à dù ở đâu trên thế giới này .

    Ừa để mình tập viết từ từ, hy vong sẽ quen dần .

    Mình chờ đó nha ,nôn quá …

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s